B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Een risico is een onzekere gebeurtenis die het behalen van afgesproken doel(en) en resultaten kan belemmeren of vertragen. Dit zijn naast financiële ook niet-financiële risico’s, zoals bestuurlijke en juridische risico’s, imago- en frauderisico’s. Deze hebben niet (altijd) direct een financiële impact, maar kunnen (op termijn) wel grote gevolgen hebben voor de gemeente.

Niet alle risico’s zijn relevant voor het weerstandsvermogen. Bijvoorbeeld omdat ze verzekerd zijn of omdat er een voorziening is getroffen. Wij monitoren continu de belangrijkste risico’s waarbij geen beheersmaatregelen zijn genomen of die niet zijn of kunnen worden afgedekt. In de begroting 2025 meldden wij de onderstaande risico’s met een mogelijke financiële impact vanaf €100.000. We hielden bij de kwantificering van deze risico’s rekening met het slechtst denkbare scenario.

In onderstaande tabel maken we een vergelijking tussen de begrote risico’s 2025 en de risico’s die in 2025 tot kosten leidden die we niet verwerkten in de perioderapportages.

Toelichting risico’s uit begroting 2025

Bedrijfscontinuïteit

In 2025 deden zich geen incidenten voor die leidden tot impact op de vermogensruimte.  

Projectrisico’s Campus Terneuzen / integraal huisvestingsplan onderwijsvoorzieningen

Campus gerelateerde grond aankopen liepen in 2025 binnen bestemmingsreserves. Andere kosten via het daarvoor bestemde investeringskrediet. Er deden zich geen risico’s voor die ten laste van de algemene reserve gingen.

Sociaal Domein

De vrijval van de Reserve Jeugd naar de algemene reserve in de 7de perioderapportage had een positieve impact op de vermogensruimte door een toevoeging aan de algemene reserve van € 6.800.000. Deze wijziging betrof een boekhoudkundige wijziging en was niet het gevolg van een risico.

Uitkeringen gemeentefonds

Bij verwerking van de septembercirculaire in de 8ste perioderapportage voegden we € 4.504.000 toe aan de algemene reserve. Ook voegden we € 2.655.000 toe aan de algemene reserve vanuit de van het Rijk ontvangen middelen voor de opvang ontheemden Oekraïne.

Verbonden partijen

Naar aanleiding van dividenduitkeringen van ZEH voegden we zowel in de 6de als de 7de perioderapportage € 1.829.000 respectievelijk € 5.518.000 toe aan de algemene reserve. We draaien hiermee de inzet van het structurele ZEH dividend (75% van € 100 miljoen) terug. Bij het opstellen van de begroting 2025 gebruikten we dit dividend om het begrotingstekort te dekken. Nu blijkt dat we dit niet nodig hebben en voegen we dit bedrag toe aan de algemene reserve.

Capaciteit uitvoering werkzaamheden

Geen impact op de vermogensruimte; mutaties betroffen leges/resultaat en overhevelingen binnen bestemmingsreserves, niet de algemene reserve.

Oplopende rente/inflatie

Geen directe impact op de vermogensruimte; rente-effecten zijn als resultaat verwerkt, niet als toevoeging/onttrekking aan de algemene reserve.

Netcongestie

Netcongestie heeft geen impact op de vermogensruimte. Dit thema is niet expliciet als mutatie op de algemene reserve geboekt.

Risico's na begroting 2025

Wij monitoren continue onze risico's. Naar aanleiding hiervan pasten we sinds de begroting 2025 en 2026 de risicoanalyse aan. Ook openden we nieuwe risicodossiers. Dit naar aanleiding van onze IB-dialogen in december 2025 en het continue monitoren van onze risico’s. We nemen deze nieuwe risico’s mee in de p&c cyclus.

Sociaal Domein
Risico: toenemende financiële druk

Geen wijzigingen in risico ten opzichte van begroting 2026.

Gemeentefonds
Risico: onzekerheid ten aanzien van lange termijn uitkeringen uit het gemeentefonds

Geen wijzigingen in risico ten opzichte van begroting 2026.

Invoering Omgevingswet en Wkb
Risico: mogelijke nadeelcompensatie en schadeclaims

Update na begroting 2025 en 2026
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de nieuwe regeling voor nadeelcompensatie is het juridisch kader voor schadeclaims merkbaar veranderd. De wet bevat een limitatieve lijst van schadeoorzaken, maar de bredere reikwijdte van de Omgevingswet zorgt ervoor dat meer besluiten en maatregelen aanleiding kunnen zijn voor verzoeken om nadeelcompensatie, waarbij onduidelijkheid bestaat over de wijze waarop bestuursrechters het normale maatschappelijke risico, de voorzienbaarheid en de causaliteit zullen toepassen. Tegelijkertijd blijft schade door onrechtmatig overheidshandelen onder titel 8.4 Awb en art. 6:162 BW vallen, wat betekent dat fouten in vergunningverlening, toezicht of handhaving ook in het nieuwe stelsel tot aansprakelijkheidsclaims kunnen leiden, terwijl de jurisprudentie hierover nog volop in ontwikkeling is.

Voor de Wkb geldt dat de gemeente bestuurlijk verantwoordelijk blijft voor besluiten en handhaving, terwijl kwaliteitsborgers een nieuwe rol hebben. Eventuele fouten of onvoldoende informatie in dit stelsel kunnen indirect leiden tot claims, zeker in deze opstartfase waarin praktijk en rechtspraak zich nog moeten zetten.

Door deze landelijke ontwikkelingen blijft het risico op onverwachte en potentieel hoge schadeclaims reëel, zowel via nadeelcompensatie als via aansprakelijkheid wegens onrechtmatig handelen. De mate van juridische en financiële kwetsbaarheid van gemeenten is daarmee nog steeds lastig exact in te schatten, maar het risico blijft in 2026 onverminderd aanwezig.

Schadeclaims
Risico: het risico dat openstaande schadeclaims leiden tot onverwachte financiële lasten, juridische complicaties en reputatieschade voor de gemeente.

Update na begroting 2025 en 2026
Naar aanleiding van het besluit om geen medewerking te verlenen aan de opvanglocatie aan de Handelspoort heeft het COA in een brief van 26 november 2025 aan het college benadrukt dat het zich “wil houden aan de gemaakte afspraken” en dat het privaatrechtelijke verplichtingen is aangegaan, waarbij het aangeeft eventuele juridische stappen met vertrouwen tegemoet te zien. Hoewel het COA nog geen formele claim heeft ingediend, kan het niet realiseren van de opvang leiden tot mogelijke schadeclaims voor gemaakte voorbereidingskosten of contractuele verplichtingen. De omvang hiervan is nog onzeker en afhankelijk van de verdere juridische procedure rondom de geweigerde omgevingsvergunning. Het risico blijft reëel zolang het COA vasthoudt aan zijn aanspraak op nakoming.

Voor een claim waarvoor we het risico in de begroting van 2025 meenamen in de risicoanalyse is inmiddels een voorziening getroffen. Met deze beheersmaatregel is het financiële restrisico van de betreffende claim teruggebracht naar € 0,-. We pasten de hoogte van het mogelijke risico dienovereenkomstig aan.

Verbonden partijen
Risico: hogere bijdragen aan verbonden partijen door nieuw beleid, beleidswijzigingen of doorbelasting van hoger dan verwachte kosten door inflatie.

Geen wijzigingen in risico ten opzichte van begroting 2025 en 2026.

Informatiebeveiliging / bedrijfscontinuïteit
Risico: verstoring gemeentelijke dienstverlening

Het risico bestaat dat cyberaanvallen de gemeentelijke dienstverlening ernstig verstoren. Dit kan leiden tot uitval van systemen, verlies van gegevens en maatschappelijke ontwrichting.  

In 2024 is op basis van de door AON uitgevoerde cyberrisico-inventarisatie gerekend met een maximale impact van € 4,1 miljoen in het geval van een ernstig incident (zoals een datalek). Daarbij werd uitgegaan van de mogelijkheid om in 2025 een verzekering af te sluiten die de financiële impact van incident response gedeeltelijk zou afdekken, waardoor het risicobedrag naar verwachting zou dalen naar circa € 3,5 miljoen.

In 2025 is deze verzekering echter nog niet afgesloten. Hierdoor blijft het risicobedrag ongewijzigd op € 4,1 miljoen. Gedurende 2025 hebben zich geen incidenten voorgedaan die aanleiding geven tot aanpassing van deze risico inschatting. In 2026 wordt opnieuw bezien of en op welke wijze een passende verzekering kan worden berokken bij het risicobeheer op dit thema.  

Capaciteit uitvoering werkzaamheden
Risico: onderuitputting van middelen

Geen wijzigingen in risico ten opzichte van begroting 2025 en 2026.

Projectrisico's Campus Terneuzen/ Integraal huisvestingsplan onderwijsvoorzieningen
Risico: risico’s die we niet voorzien en de standaard voorziening van 10% in het projectbudget overschrijden.

Geen wijzigingen in risico ten opzichte van begroting 2025 en 2026.

PFAS vervuiling
Risico: het risico dat onbekende PFAS-vervuiling leidt tot vertraging of stillegging van projecten, onverwachte saneringskosten en juridische aansprakelijkheid, doordat de gemeente haar zorgplicht mogelijk niet kan nakomen.

Update na begroting 2025 en 2026
Landelijk is het PFAS dossier verder aangescherpt: in 2025 publiceerde het Rijk een uitgebreide Verzamelbrief PFAS met nieuwe inzichten over de verspreiding van PFAS en de noodzaak tot bronaanpak, terwijl vanaf eind 2024 PFAS formeel als Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) zijn geclassificeerd, waardoor strengere regels gelden voor beheer, sanering en aansprakelijkheid. Daarnaast zijn Europese restricties in voorbereiding en neemt de monitoring naar diffuse PFAS blootstelling toe, inclusief PFAS in bloed, bodem en water.

Tegen deze achtergrond is de bodem bij een nieuw aan te leggen parkeerplaats naast de brandweerkazerne Zuidland te Terneuzen onderzocht. Uit de resultaten blijkt dat de bodem vervuild is met PFAS. Dit vraagt om nader bodemonderzoek, afperking van de bron en, afhankelijk van de onderzoeksuitkomsten, saneringsmaatregelen.  

In combinatie met het nog ontbreken van een integrale aanpak en de landelijke aanscherping van normen, achten we het risico ongewijzigd aanzienlijk; het eerder opgenomen risicobedrag van € 2,5 miljoen blijft op dit moment een realistische inschatting voor potentiële onderzoekskosten, saneringslasten en aansprakelijkheidsrisico’s.

Oplopende rente/inflatie

Risico: het risico dat onrust op de wereldwijde energiemarkt zorgt voor hogere rente en inflatie. Hierdoor kunnen onze financieringskosten stijgen en wordt het lastiger om met onze huidige budgetten hetzelfde te blijven doen.

Hoewel de energiemarkt op dit moment erg schommelt, levert dit nu geen direct financieel risico op voor de gemeente Terneuzen. Dat komt doordat we via de Zeeuwse aanbesteding langetermijncontracten hebben afgesloten. Deze contracten liggen vast tot en met 2027, waardoor de energieprijzen in 2026 geen invloed hebben op onze begroting. We blijven wel goed opletten of er indirecte gevolgen ontstaan, bijvoorbeeld bij verbonden partijen, maatschappelijke organisaties of inwoners met een laag inkomen. Deze risico’s houden we in de gaten, maar op dit moment kunnen we ze goed opvangen binnen onze bestaande weerstandscapaciteit.

Nieuwe risico’s na begroting 2026

Mogelijke komst kerncentrale – kansen en risico’s
De mogelijke vestiging van een kerncentrale in de regio Terneuzen biedt aanzienlijke strategische kansen voor de gemeente, zoals versterking van de regionale economie, langdurige werkgelegenheid in techniek en energie, en mogelijke verbeteringen in infrastructuur en gebiedsontwikkeling door rijks- en industrieinvesteringen. Tegelijkertijd brengt dit scenario relevante risico’s met zich mee. In de voorbereidende fase kunnen ruimtelijke, juridische en financiële claims ontstaan bij toekomstige besluitvorming of procedures, onder meer rond de Omgevingswet en nadeelcompensatie. Daarnaast kunnen druk op capaciteit, hogere kosten voor deskundige ondersteuning, maatschappelijke weerstand of vertraging in planvorming leiden tot extra bestuurlijke en financiële risico’s. Overigens is het wel zo dat we alle risico’s op claims e.d. in principe doorzetten naar het rijk. Dit ligt nu nog niet vast in een overeenkomst. Dit volgt na relevante besluitvorming.

De ontwikkelingen worden nauw gevolgd; op dit moment zijn de risico’s nog niet kwantitatief te onderbouwen, maar worden ze als potentieel substantieel beschouwd. We waarderen dit risico tot nader order op € 2 miljoen.

Onzekerheden rond vroegtijdige afwikkeling contract dienstverlener  
We zetten een vroegtijdige beëindiging van een contract met een dienstverlener in gang naar aanleiding van wanprestatie. Dit kan leiden tot financiële en juridische risico’s voor de gemeente. Mogelijke gevolgen zijn onder meer beëindigingsvergoedingen, claims over gemaakte kosten of interpretatie van contractuele afspraken, en potentiële geschillen over de vaststelling van aansprakelijkheid. Hoewel de alternatieve dienstverlening al in gang is gezet, bestaat er nog onduidelijkheid over de formele afwikkeling van het te beëindigen contract, inclusief de vraag of en in welke omvang schadevergoeding of compensatie wordt verlangd. Daarmee blijft sprake van een financieel relevant risico, waarvan de uiteindelijke impact afhankelijk is van de verdere juridische beoordeling en afronding van dit contract. We waarderen dit risico tot nader order op € 638.107.

Verwijderde risico’s na begroting 2026

Vergeleken met de begroting van 2026 verwijderden we geen risico’s.  

Conclusie weerstandscapaciteit in relatie tot de (rest)risico’s

Uit bovenstaand overzicht blijkt een bedrag van € 18.888.107 aan risico's. Hiertegenover staat een weerstandscapaciteit van € 96.407.000 waarmee de weerstandsratio uitkomt op 5.10. De weerstandsratio kwalificeert daarmee als 'uitstekend' volgens de VNG-classificatie. Op basis van onze inschattingen is de weerstandscapaciteit de komende jaren nu voldoende om de (rest)risico's op te vangen. Vanwege de onzekerheden rondom de toekomstige uitkering van het Gemeentefonds (uitgesteld ravijnjaar) in combinatie met de grote investeringen waar we voor staan (oa Campus Terneuzen) beperken we de beheersing van deze risico's niet tot de risicoparagraaf in de begroting en het jaarverslag. We maken deze onderdeel van onze doorlopende interne beheersing.